banner383


Onarıcı Adalet ve Uzlaştırmacılık


Gökhan Onater

Gökhan Onater

25 Temmuz 2019, 17:05

Her şeyin olduğu gibi adaletin de evrimi var: Önce cezalandırmak için karar veriyordu, “göze göz, dişe diş” mantığıyla. Daha sonra cezaevleri aracılığıyla ehlileştirme yolunu seçti. Günümüzde adalet anlayışının geldiği son nokta “Onarıcı Adalet” yaklaşımı… Bu kavram geleneksel ceza adalet sistemine alternatif oluşturmaktan çok bu sistemin tamamlayıcısı konumundaki adalet sistemini esas alıyor. Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı, onarıcı adalet anlayışını yerleştirmek için bu nedenle kuruldu.

 Suç işleyenle suçtan zarar göreni, iki tarafın da kabul edeceği şekilde uzlaştırarak mağduriyetin giderilmesini sağlamak için Cumhuriyet savcılığı tarafından görevlendirilen hukuk öğrenimi görmüş kişiye “Uzlaştırmacı” deniliyor. Şu anda Türkiye’de yaklaşık 23 bin uzlaştırmacı bu işi yapıyor.

Uzlaştırma eğitiminde hocalarımızdan aldığımız rakamlara göre her yıl ortalama 6 milyon 300 bin dava açılan, Yargıtay’a yıllık 500 bin dosyanın gittiği, yargılamanın 3-6 celse arasında olduğu, 1 yıl soruşturma, 2 yıl yargılama, temyize giderse 3-5 yıl beklenilen bir ülkede yılda 700-800 bin civarında dosya uzlaştırmacıların önüne geliyor. Son dört yılda 500 bine yakın dava dosyası uzlaşmayla sonuçlanmış. Yüzde 70 oranında özür dilenip, bir daha aynı kusurları işlemeyeceğine dair söz verilmesi sağlanarak uzlaştırmalar bitirilmiş. Onarıcı adalet anlayışı bizim adalet sistemimizi de onarmaya başladı anlaşılan…

Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda, uzlaştırma kurumuna gidilmeden mahkemede dava açılamıyor.

Yeri gelmişken anımsatalım, soruşturma denildiğinde,  yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden, iddianamenin kabulüne kadar geçen süreyi; kovuşturma denildiğinde ise iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar geçen süreyi anlıyoruz.

Suç işlediği iddia edilen kişi soruşturma aşamasında “şüpheli”, kovuşturma aşamasında “sanık”, ceza mahkemesinde yargılanıyorsa “fail” olarak adlandırılıyor.

Hangi konular uzlaştırma kapsamında diye sorarsak,

Soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı suçlar ile

Şikayete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın, TCK’da yer alan;

  1. Kasten yaralama
  2. Taksirle yaralama
  3. Tehdit
  4. Konut dokunulmazlığı ihlali
  5. Basit hırsızlık
  6. Dolandırıcılık
  7. Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması
  8. Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması suçları…

Ayrıca, hakaret, haberleşmenin gizliliğini ihlal, konuşmaların kayda alınması, özel hayatın gizliliğini ihlal vb üç aydan beş yıla kadar hapis cezası olan bir çok konu uzlaştırmanın konusuna girmektedir.

Cinsel suçlar, taciz ve istismar uzlaştırma kapsamında değil… Gece hırsızlığı ise nitelikli hırsızlık olduğundan uzlaştırma konusunun dışında kalıyor… Uzlaştırma dosyalarında en fazla görülen suçlar ise yaralama, hırsızlık, tehdit ve hakaret…

Uzlaştırmacılık pek bilinmediği için yukarıdaki konularla ilgili olarak telefon edildiğinde insanlar kendilerini bir dolandırıcının aradığını düşünebilir. Savcılık tarafından görevlendirilen uzlaştırmacının telefonu zaten suçtan zarar görene ve şüpheliye bildirilmiş oluyor…

Uzlaştırmanın ilkeleri de önemli:

Uzlaştırma için tarafların özgür iradeleriyle karar vermeleri esastır.
Uzlaştırma temel hak ve hürriyetlere uygun olarak yürütülür.

Suçlu ve suçtan zarar gören kişiler, verecekleri kararlar sonrasında hangi hukuksal sonuçlarla karşılaşacakları konusunda bilgilendirilir.

Şüphelinin uzlaştırmayı kabul etmesi suçu kabul etmesi anlamına gelmez

Uzlaştırmacı, görevi nedeniyle kendisine verilen bilgi ve belgelerin gizliliğini korumak zorundadır.

Uzlaştırmacı, uzlaştırmacılık görevi sırasında kamu görevlisi niteliğindedir.

Okurlarımıza uzlaştırma kurumunu anlatmaya çalıştım. Umarım başarılı olmuştur.

Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.