İletişimin denetlenmesi esnasında tesadüfen elde edilen delil sorunu

5271 s. Ceza Muhakemesi Kanunumuzun 135inci maddesi ve devamında düzenlenen “telekominasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi” işlemi yoluna, aynı kanunun 160ıncı maddesi kapsamında harhangi bir suretle soruşturma başlatılmadan evvel başvurulmasının yolu yoktur. Ancak ve ancak ceza soruşturması ve kovuşturması kapsamında bu yola başvurulabilir. Bunun dışındaki hukuk alanları dahilinde iletişim denetlenemez.  Ayrıntı için.(1) Yine belirtmek lazım ki kanun, bu denetleme yoluna başvurabilmek için “somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı”nı arar. Bahsedilen şüphe vücut bulursa ve başka suretle delil elde edilmesi imkanı yoksa, yani “son çare” ise hakim kararıyla telekominasyon yoluyla iletişim dinlenebilir, kayda alınabilir ve sinyal bilgileri değerlendirilebilir. Eğer gecikmesinde sakınca bulunuyorsa, derhal hakimin onayına sunulur ve yirmi dört saat içerisinde hakim karar verir. Eğer sürenin sonuna kadar cevap vermezse, tedbir Cumhuriyet savcısı tarafından derhal kaldırılır. Uygulamada, kanunun emrettiği “derhal” ibaresine rağmen süjelerin ayak sürüdüğünün görüldüğü olmaktadır. Gerçekten de basit ya da tırnak içerisinde makul şüphenin bu denetlemeye yetmeyeceği, aksi halde Anayasamızın 2nci maddesinde korunan “hukuk Devleti” ve 20nci maddesinde koruduğu “özel hayat ve aile hayatına saygı” hukuki değerleri ihlal edilmiş olur ve bu işemi istenen şartlar olmaksızın gerçekleştirmiş olanlar ise 5237 s. Türk Ceza Kanununun 132nci maddesinde ve hatta unsurları mevcutsa 137nci maddesindeki ağırlaştırıcı nitelikli hali olan “haberleşmenin gizliliğini ihlal” suçunu işlemiş olurlar.

Bu koruma tedbirine başvurmanın bir şartı daha var ki, 135/8’de sayılan katalog suçlardan birisi dolayısıyla gerçekleştirilen soruşturma veya kovuşturma dolayısıyla yapılmış olması gerekir. Aksi halde iletişim denetlenemez, herhangi bir şekilde yapıldıysa, Cumhuriyet savcısı derhal hukuka aykırı şekilde ele geçirilen delilleri imha etmelidir. Peki hukuka aykırı delil nedir? İlk defa 1903 yılında Beling tarafından ortaya atılan delil yasakları kavramı, ceza muhakemesi hukukunda maddi gerçeği araştırma esasının, tüm diğer esasları kendine tabi kılan en yüksek değer olarak geçerli olmadığını ifade eder. (2)  Hukuka aykırı delillerin, hukukumuzda muhakemeye dahil edilemeyeceği kuralı ise 1992 yılında yer bulmuştur. (3) Biraz geç olduğunu söylemekle beraber kanunda yapılan değişiklikle birlikte bütün sorunların çözülemediğini ifade etmekte fayda var. Buna ilişkin Yenisey/Nuhoğlu, “İnsan Hakları Sözleşmesine Türkiye de taraf olmasına rağmen, insan hakları ve hürriyet kavramları toplumun hukuk şuuruna tam olarak yerleşmiş olmadığından, yazılı hukukun insan hakları ve hürriyetle ilgili normları çok defa uygulanamamaktadır. Toplumumuzun ikinci safhaya geçtiğini hatta düzen ihtiyacını duyduğunu söylemeye imkan görememekteyiz. Bir diğer ifadeyle toplumumuz, batılı anlamda insan haklarını ve hürriyeti bir ihtiyaç olarak duymamaktadır. Bu ihtiyacı çoğunlukla duyduğumuz gün, yani bu kavramlar toplumun hukuk şuurunda yerleştiği zaman, milletçe biz de ikinci safhaya geçmiş olacağız. (4)

5271 s. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 138inci maddesinin ikinci fıkrasında, telekominasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi sırasında tesadüfen elde edilen delilin muhakemeye dahil edilip edilemeyeceğine ilişkin düzenlemeye yer verilmiştir. Bu koruma tedbirine başvurabilmek için soruşturma veya kovuşturma kapsamının ancak belirli suçlar kapsamında olması gerekmektedir. Bunlar kanunun 135inci maddesinin 8inci fıkrasında tüketici liste halinde sayılmıştır. Tesadüfen elde edilen deliller, eğer bu sıralanan suçlardan birinin işlendiği şüphesini uyandırabilecek bir delil ise “muhafaza altına alınır ve durum Cumhuriyet Savcılığına bildirilir” diyor kanun. İletişimin tespiti -telefon dinlemesi- sırasında başka suça ilişkin tesadüfen elde edilen kanıtlar ancak bu suç katalog suçlardan ise değerlendirilebilir; aksi takdirde yasa dışı elde edilmiş kanıt niteliğindedir. (5) Peki üçüncü kişiler için durum ne olacaktır? Öğretide bu durum münakaşalıdır. Bir kısım görüş, zaten izlenen şüphelinin bu yöntemle izlenmesine karar verilmeyen başka suçları ile ilgili delil elde edilmesi halinde uygulanabilecek bir madde olarak yorumlanmaktadır. (6) Diğer görüş ise, kanun maddesinin aslında üçüncü kişilere ilişkin elde edilen delillere ilişkin düzenlendiğine yöneliktir. (7) Yargıtay, bir kararında ikinci görüşü destekler nitelikte bir karar vermiştir. (8) İlk görüşün daha sağlıklı olduğunu ifade etmeliyim. Nitekim, kamunun yetkileri istisnaidir ve dar yorumlanmalıdır. Mecelle’nin 9uncu maddesinde söylediği gibi, “Sıfat-ı arızada aslolan ademdir.”.

(1)    ( BFG, Beschluss vom 26.2.2001-VII B 265/00; FG Düsseldorf, Lexetius.com/2001-208/2001.4.65. ; 4.HD 26.10.2007, K. 13089. ; (naklen) Yenisey/Nuhoğlu, Ceza Muhakemesi Hukuku, s.449, Ankara, 2020)
(2)    (Beling Ernst, Die Beweisverbote als Grenzen der Wahrheitserforschung im Strafprozess, Breslau 1903, s.2 vd ; (naklen) Timur Demirbaş, İşkence Suçu, 2021, Ankara, s.117)
(3)    (CMUK ŞERHİ, Erdener Yurtcan, CİLT.2 s..417, 1995)
(4)    Yenisey/Nuhoğlu, Ceza Muhakemesi Hukuku, s.79, Ankara, 2020
(5)    CGK, 13.06.2006, 4.MD-122/162 (Yargı Dünyası Aylık İçtihat, Mevzuat ve Bilimsel İncelemeler Dergisi, 2007, sy: 137, 136-155) ; (naklen) Ünver/Hakeri, Ceza Muhakemesi Hukuku, s.470, Ankara, 2021
(6)    Ersan Şen, Türk Hukuku’nda Telefon Dinleme, Gizli Soruşturmacı – X MUHBİR, s.197, 2013
(7)    Ünver/Hakeri, Ceza Muhakemesi Hukuku, s.471, Ankara, 2021
(8)    5. CD., 04.03.2014, 1488/2295.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Umut Aras Ayhan - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Kocaeli Koz Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Kocaeli Koz hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Kocaeli Koz editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Kocaeli Koz değil haberi geçen ajanstır.



Kocaeli Markaları

Kocaeli Koz, Kocaeli ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.

+90 (262) 332 00 52
Reklam bilgi

Anket Sizce erken seçim yapılmalı mı?