banner226
banner221


Kocaeli’deki bu Atatürk anıtını hiç gördünüz mü?


Hüseyin DAVUTOĞLU

Hüseyin DAVUTOĞLU

11 Ekim 2018, 14:57

Bir zamanlar Kocaeli’nin en özel yerlerinden biri Hereke Kumaş fabrikasıydı. Osmanlı'nın Fabrika-i Hümayun'u… 

Adı dünyaca ünlü, Hereke halısı işte bu fabrikada üretilirdi. Sarayları, köşkleri, kasırları, aynı zamanda saray toplumunu giydiren de yine bu fabrikaydı.

Şimdilerde yok edilen, sadece küçük bir bölümünde üretim yapılan Hereke Hereke Kumaş Fabrikası’nın bir başka özel tarafını, daha doğrusu içinde bulunan çok özel bir heykeli anlatmak istiyorum size. 

Gidenler bilir, fabrikanın içinde bir Atatürk heykeli var. O eşsiz insan için yapılmış harikulade heykelin ise bir başka özelliği var. 

Mustafa Kemal Atatürk ile ilgili en önemli heykel çalışmalarına imza atan heykeltıraşlardan biri olan Heinrich Krıppel tarafında yapılan bu heykel, Türkiye’de yapılan ilk Atatürk heykellerinden biri.

Kocaeli Müzesi uzmanlarınca ilimizde programlı olarak yürütülen araştırmalar sırasında keşfedildi heykelin bu özelliği  Ülkemizde Mustafa Kemal Atatürk ile ilgili en önemli heykel çalışmalarına imza atan heykeltıraşlardan biri olan Heinrich Krıppel'in daha önce bilinmeyen ve Kocaeli'de var olduğuna ilişkin bir kayda rastlanmayan büstü tarihi Hereke Sümerbank-Kumaş fabrikası bahçesinde müze çalışmalarında keşfedildi. Büstün varlığı bu bölgede yaşayan insanlarca bilinmekle beraber önemi ve heykeltıraşının kimliği yakın bir zamana kadar fark edilememişti.

Büstün üzerinde yapış tarihi ile ilgili herhangi bir ibare bulunmuyor. Cumhuriyet dönemi heykel taleplerinin 1925 yılında başladığı ve Krippel’in de bu tarihte Türkiye’ye ilk işini yaptığı düşünüldüğünde büstün 1925 tarihinden sonra yapıldığı tahmin ediliyor. Ankara'da Sümerbank Binası'nın önündeki Atatürk heykelinin yapılış tarihinin 1938 olduğu düşünüldüğünde ise bu büstünde Sümerbank Yönetimi tarafından yaklaşık tarihlerde sipariş edilmiş olabilir.  

Hereke’de ki bu fabrikanın, 11 Temmuz 1933 tarihli kanunla Sümerbank’a devredildiği biliniyor. Fabrikanın Sümerbank’a devredildiği düşünüldüğünde büstün belirlenecek tarihin 1933-1938 arasında olması kuvvetle muhtemel. Müze yetkilileri ise büstün yapılış tarihinin 1938 yılı olabileceğini belirtiyor. Büstün korunması ve tescil edilmesi adına Kocaeli Müze Müdürlüğü tarafından gerekli işlemler yerine getirildi.

Bu heykelin aslında orijinali İzmir’de.  Ege Üniversitesi bahçesinde bulunan bu ilk Atatürk heykelinin dikiliş tarihi, kaidesindeki yazıya göre Haziran 1926. İzmir Ziraat Mektebi’ni ziyaret eden Atatürk’ün bu ziyareti anısına dikildiği biliniyor. Hereke’de bulunan heykel ise Krippel’in elinde çıkan replikası..

İzmir'de bulunan orjinal heykel

Hereke Halı Fabrikası, kentimiz için çok özel bir yer. Bu alanın tıp ki SEKA Kağıt Fabrikası gibi bir müze olarak değerIendirilmesi lazım. Kent hafızası ve kültürü açısından bu çok önemli. Bu sayede müzeye gelenler bu eşsiz Atatürk heykelini de görme şansına sahip olabilir.

Bu heykel ile ilgili bir iddia daha var. Aynı heykelden Kocaeli’de 1 tane daha bulunduğu ve o heykelin ise kayıp olduğu. O kayıp olduğu iddia edilen heykel neredeydi? İşte bu sorunun cevabı ise bir sonraki yazıda…


HEİNRİCH KRIPPEL KİMDİR?
27 Eylül 1883’de Viyana’da dünyaya geldi. Sanat eğitimini Viyana Güzel Sanatlar Akademisi’nde Profesör Hemler atölyesinde tamamladı. Daha çok portre, büst ve mezar taşları üzerinde çalıştı ve tanındı. I. Dünya Savaşı’na topçu subayı olarak katıldı. 1925 yılında Atatürk anıtları yaptırılmak amacı ile Türk Hükümeti’nin davetlisi olarak Türkiye’ye geldi. 1938’e kadar on üç yıl Türkiye’de kalarak Atatürk heykelleri gerçekleştirdi.

Türk hükümetinin Ankara'daki Ulus Meydanı için sipariş ettiği "Zafer Anıtı"nı gerçekleştirmek üzere 1925'te Türkiye'ye geldi. İstanbul'da Sarayburnu'ndaki "Atatürk Heykeli"ni (1925), Konya'daki "Atatürk Heykeli"ni (1926), Ankara'da Ulus Meydanı'ndaki "Atatürk Anıtı"nı (1931), Afyonkarahisar' daki "Zafer Anıtı"nı (1935) ve Ankara'da Sümerbank Binası'nın önündeki "Atatürk Heykeli"ni (1938) gerçekleştirdi.

Atatürk sanatçıyı köşkte misafir ederek hazırlayacağı tüm heykeller için kendisine poz vermiştir. Krippel bu heykel ve anıtların ön çalışmaları ve taslaklarını Türkiye’de hazırladı. Bu taslaklardan tasarlanarak hazırlanan heykel kalıpları sanatçının Viyana’daki atölyesinde üretildi ve Viyana Birleşik Maden işletmelerinde bronza döküldü. Bu heykeller daha sonra parçalar halinde Türkiye’ye getirildi ve yerlerinde monte edildi


Sanatçı Viyana’ya dönmeden Ulus’ta Martin Elsaesser tarafından projelendirilerek inşa edilen Sümerbank binasında taştan bir Atatürk heykeli gerçekleştirdi ve 1938 yılında yeniden Türkiye’ye gelebilmek umudu ile Viyana’ya döndü. Krippel II. Dünya Savaşı’nın başlaması nedeni ile bir daha Türkiye’ye dönemedi ve 5 Nisan 1945’te Viyana’da bir mide ameliyatı sonrası hayatı sona erdi.

Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
Ali Alp - 2 hafta önce
İzmitteki heykeli sanki görenmi var.Heykelin önünden geçen yol birilerinin keyfi için kapatılmış.Otopark olarak kullanılıyor yol.Halbukisi Çarşıdan İatanbul yönüne gidecek olan araçlar tren istasyonu gidip geri gelip merkez bankasının ordan gidiyorlar.Yol tek yön açılsın trafikte rahatlar.İnsanlarda boşuna dolaşıp yakıt ve zaman kaybı yaşamazlar.